Neuron – rodzaj komórek występujących w układzie nerwowym. Najwięcej neuronów znajduje się w ośrodkowym układzie nerwowym. Neurony składają się z ciała komórki (perikarion albo soma) oraz wypustek cytoplazmatycznych: dendryty i akson, za pomocą których wytwarzają połączenia z innymi neuronami, bądź komórkami efektorowymi (wykonawczymi). Połączenie między komórkami nerwowymi zwane jest synapsą.
Ze względu na liczbę wypustek (aksonów i dendrytów), neurony dzieli się na:
- jednobiegunowe (np. w podwzgórzu);
- pseudojednobiegunowe (zwoje czuciowe nerwów czaszkowych i rdzeniowych);
- dwubiegunowe (np. w siatkówce oka, błonie węchowej);
- wielobiegunowe:
- z długim aksonem (np. neurony ruchowe rdzenia kręgowego);
- z krótkim aksonem (dendrytem) (np. neurony kojarzeniowe w istocie szarej mózgu i rdzenia kręgowego).
Pod względem kierunku przekazywania sygnału neurony dzieli się na:
- czuciowe (aferentne, dośrodkowe), biegnące od receptora do ośrodka;
- ruchowe (eferentne, odśrodkowe), biegnące od ośrodka do efektora;
- kojarzeniowe (pośredniczące), występujące między innymi pomiędzy neuronami czuciowymi i ruchowymi.
Neurony dzieli się również według głównego wydzielanego neuroprzekaźnika. Według tego kryterium wyróżnia się między innymi neurony:
- cholinergiczne – głównym neuroprzekaźnikiem jest acetylocholina;
- dopaminergiczne – dopamina;
- GABA-ergiczne – kwas gamma-aminomasłowy (GABA);
- noradrenergiczne – noradrenalina, itd.
Wyróżniamy dwa sposoby (kierunki) przekazu bodźca wewnątrz neuronu:
- ortodromowo – z perykarionu (ciała komórki) do synaps
- antydromowo – z synaps do perykarionu (ciała komórki)
Podział ze względu na długość wypustek:
- Golgi I – długie aksony, na długie odległości;
- Golgi II – krótkie wypustki, na małe odległości.
Mechanizm propagacji potencjałów aktywacyjnych
Błona komórkowa aksonu i ciała neuronu zawiera kanały jonowe bramkowane elektrycznie (bramkowane potencjałem), które pozwalają neuronowi na generowanie i propagację (przesyłanie) impulsu elektrycznego (potencjał aktywacyjny). Te impulsy są wytwarzane i przesyłane przez jony obdarzone ładunkiem takie jak sód (Na+), potas (K+), chlor (Cl-) oraz wapń (Ca2+).
Znaczna część pierwotnej wiedzy o aktywności elektrycznej neuronów pochodzi z eksperymentów na aksonach wielkich kałamarnic. W 1937 John Zachary Young zaproponował aksony kałamarnic jako model użyteczny do studiów nad elektrycznymi właściwościami neuronów. Są one dużo większe od ludzkich neuronów, więc lepiej nadawały się do eksperymentów w tamtych czasach.